Հանապազօրյա Նավթը և Հայաստանը

[HAIK]

Մաթեմատիկական Մոտեցում Հայ-Թուրքական
Դիվանագիտական Հարաբերություն Ստեղծման Հարցի Շուրջ
Կամ
Հանապազօրյա Նավթը և Հայաստանի Աշխարհաքաղաքական Դիրքը

( 31 Դեկտեմբերի 2009թ. – Լոս Անջելոս, ԱՄՆ )

Կարող եք ստանալ հոդվածը այստեղից.
http://www.hossank.com//LouysWorld/lwmedia/2009/lwdocuments/Armenia_and_Oil.doc

Ներածություն
Մինչև այժմ Երկիր մոլորակի վրա Մարդկային քաղաքակրթության՝ հատկապես ռազմական մեքենայի, շարժիչ ուժը նավթն է և դրան ուղեկից գազը։

Վերջին 100 տարվա Երկիր մոլորակի քաղաքական կյանքը կարելի է համարել պայքար - տիրանալու համար աշխարհի էներգետիկ պաշարներին՝ հատկապես նավթի և գազի պաշարներին։ Գուցե պատմագետները կարողանան ապացուցել նաև, որ անգամ Սովետական Միության փլուզման բուն պատճառը հանդիսանում էր Արևմուտքի կողմից Կասպյան Ծովի ավազանի ընդերքում ամբարված նավթին ու գազին տիրանալը։ Ինչպես նաև Կասպյան ավազանին հարող ութ հանրապետությունները անջատել Ռուսաստանի ենթակայությունից, որպեսզի հնարավոր դառնա խողովակներով տեղափոխել նավթը և գազը այդ նոր առաջացած պետությունների տարածքներով դեպի աշխարհի ինդուստրիալ զարգացած երկրները։ [1], [2], [3]


Հայաստանը և էներգետիկ պատերազմը
Մեզ իհարկե հետաքրքրում է մեր Հայրենիքի՝ Հայաստանի ճակատագիրը այս էնրգետիկ պատերազմում, և թե ինչպես Հայաստանի աշխարհաքաղաքական դիրքն ու դերը կապահովեն Հայաստանի ռազմաքաղաքական վերելքին։ [3], [4]

Աշխարհի ինդուստրիալ զարգացած երկրները Կասպից Ծովի ավազանի ընդերքում ամբարված այդ հանապազօրյա նավթի ու գազի կարիքը ունեն, որպեսզի կարողանան գոյատևել և միևնույն ժամանակ ապահովել քաղաքակրթության առաջընթացը։ Մարդկությունը, ինչպես զարգացող օրգանիզմի սաղմը, կազմավորում է իր արյունատար (նավթային և գազային) զարկերակները, որը հնարավոր չէ կասեցնել։ Սա է մարդկության ապագայի և քաղաքակրթության առաջընթացի նախադրյալը։

Այն ազգությունները և պետությունները, որոնք ի վերուստ բախտավոր են, որ իրենց ընդերքում գոյություն ունի այդ հարստությունը, պետք է լավ գիտենան որ այն միայն իրենց սեփականությունը չէ, այլ այն պատկանում է ամբողջ մարդկությանը։ Իրենք կօգտվեն միայն այդ հարստության վաճառքից առաջացած եկամտից, ինչպես դա անում են նավթով հարուստ Արաբական պետությունները։

Ի շահ քաղաքակրթության գոյատևման և առաջաընթացի, մարդկությունը՝ հանձինս իր զարգացած պետությունների, իրավունք ունի ամեն գնով, ընդհուպ մինջև ռազմական ուժի միջոցով, վերցնել այդ նավթը, եթե այդ նավթային հարստության վրա նստած պետությունները կամավոր չտրամադրեն (չվաճառեն) այն մարդկությանը։ Իսկ հարևան երկրները պետք է թույլատրեն այդ գազանավթային խողովակների տարանցմանը իրենց երկրի տարածքով։ [6]

Թե ի՞նչ ճանապարհով Կասպից Ծովի ավազանի ընդերքում ամբարված նավթը և գազը պետք է տեղափոխվի դեպի Արևմուտքի և Արևելքի զարգացած երկները, ապա դա կապ ունի տվյալ տարածաշրջանի աշխարհա-քաղաքական կացության հետ, որը անցած 20 տարվա ընթացքում իր վերջնական քաղաքական կայունությունը դեռ չի ստացել։ [1], [2], [3], [4]


Կասպյան գազի և նավթի տեղափոխման հնարավոր տարբերակները
Համենայն դեպս տեսականորեն հնարավոր է Կասպյան նավթն ու գազը տեղափոխել դեպի արդյունաբերական զարգացած երկրները երկու ճանապարհով՝ արևելյան ճանապարհով և արևմտյան ճանապարհով։
1. Արևելյան ճանապարհը – դա Ադրբեճանից և Միջին Ասիական մյուս երկրներից նավթն ու գազը տեղափոխել դեպի Արաբական Ծով։ [5]
2. Արևմտյան ճանապարհը - դա Ադրբեճանից նավթն ու գազը տեղափոխել դեպի Եվրոպա։ [9], [10], [11], [12]

Արևելքի և Արևմուտքի զարգացած պետությունները մոտ 20 տարի աշխատում էին այս երկու ճակատի վրա էլ, կիրառելով իրենց ողջ դիվանագիտական հմտությունը, տնտեսական և ռազմական հզորությունը։ Բայց այդպես էլ վերջնական հաջողության չհասան։ [6]


Արևմուտքի համար միակ ընդունելի Արևելյան ճանապարհը
Արևելյան ճանապարհի համար հիմնականում արգելք էին հանդիսանում Աֆղանստանի և Իրանի կրոնական մուսուլմանական կառավարությունները։ 10 տարի տևող բանակցությունները (1990թթ. – 2000թթ.) համոզելու համար Աֆղանստանի կառավարող իշխանություններին, որ թույլատրեն իրենց տարածքով անցկացնել այդ արյունատար (գազա-նավթային) զարկերակը՝ ձախողվեցին, դեմ առնելով նեղ կրոնական աշխարհաըմբռնման հետ։ Իսկ Արևելքի և Արևմուտքի արդյունաբերական զարգացած երկրները օդի ու արյան պես կարիք ունեն այդ գազին ու նավթին։


Արևելյան գազանավթախողովակի ճակատագիրը
Արևմտյան քաղաքակրթությունը և Աշխարհի զարգացած արդյունաբերական երկրները, հանձինս ԱՄՆ-ի, այնքան կարիք ունեին Կասպյան նավթին ու գազին, որ ծրագրավորեցին և իրագործեցին հուսահատ ու հանդուգն մի քայլ - իրենք իրենց իսկ ձեռքով պայթեցրին իրենց ազգային խորհրդանիշեր համարվող - Նյու Յորքի երկու երկնաքերերը և Պենտագոնի շենքի մի մասը, որպեսզի այս միջոցով թողտվություն ստանան և պատերազմ հայտարարեն Աֆղանստանին, ինչպես նաև ներխուժեն Իրաք։ [6]

Արևմուտքի պատերազմը Աֆղանստանի դեմ հույս ներշնչեց, որ կարճ ժամանակում կլուծվի արևելյան գազանավթատար խողովակաշարի հարցը։ Բայց անցավ 8 տարի և պատերազմի վերջը դեռ չի երևում, նույնիսկ ավելին, Արևմուտքը կարող է պարտվել այդ պատերազմում, ինչպես դա պատահեց 20 տարի առաջ Սովետական Միության հետ։


Արևմտյան ճանապարհի հնարավոր տարբերակները
Կասպյան ավազանի գազն ու նավթը խողովակներով Ադրբեճանից դեպի Եվրոպա տանելու ճանապարհի համար Արևմուտքը հետազոտում և ծրագրավորում էր հետևյալ հիմնական հնարավոր ճանապարհները.
• Ադրբեճան – Չեչնիա - Ռուսաստան – Սև Ծով – Եվրոպա
(Բաքու-Նովորոսիսկ գազանավթախողովակ 1996-1997թթ.) [9]
• Ադրբեճան – Վրաստան – Եվրոպա նավթախողովակ
(Բաքու – Թբիլիսի – Սուփսա 1994-1999թթ. [10])
(Բաքու – Թբիլիսի – Ջեյհան –2002-2005թթ. [11])
• Ադրբեճան – Վրաստան – Թուրքիա – Եվրոպա գազախողովակ (Նաբուկո ծրագիրը նախատեսվում էր սկսել 2010 թ.) [12]
• Ադրբեճան – Հայաստան – Թուրքիա – Եվրոպա
(Ամենակարճ և ամենաապահով ճանապարհը) [4], [12], [14], [15], [16]


Արևմտյան գազանավթախողովակների ճակատագիրը
Կասպյան ավազանի նավթը և գազը արևմտյան ճանապարհով տանելու վերը նշված այդ չորս ճանապարհների ընտրության հարցում նույնպես բախվեցին Մերձավոր Արևելքի և Աշխարհի բոլոր քաղաքական և տնտեսական շահերը։ Եթե դրան ավելացնենք նաև իր անկախ պետականությունը ստեղծած Արցախի և նավթի պաշարներ ունեցող Ադրբեճանի միջև մինչև այժմ գոյություն ունեցող պատերազմական դիմակայություն։ Ապա հասկանալի կդառնա այդ տարածաշրջանի քաղաքական թնջուկի ամբողջ բարդությունը։

• Չեչնիայով և Ռուսաստանով անցնող արևմտյան ճանապարհի առաջին տարբերակը Եվրոպայի համար քաղաքականապես վտանգավոր էր։ Նախ մուսուլմանական Չեչնիայում ահաբեկչությունները մինչև այժմ դեռ շարունակվում են և երկրորդ՝ Ռուսաստանը կարող էr օգտագործել գազանավթախողովակը որպես Եվրոպայի նկատմամբ քաղաքական ճնշման միջոց, ինչպես դա պատահեց 2009թ. Հունվարի 1-ին, երբ Գազպրոմը փակեց Եվրոպա հոսող գազը։ Ադրբեճանը 2008թ. Փետրվարին վերջնականապես դադարեցրեց այս նավթախողովակի շահագործումը։ [8]

• Վրաստանի տարածքով դեպի Սև Ծով կամ դեպի Թուրքիա տանող արևմտյան ճանապարհի երկրորդ տարբերակը նույնպես վտանգավոր էր։ Այդ Բաքու - Սուփսա նավթախողովակաշարի վրա կատարված մի շարք պայթեցումներից հետո, այն 2008թ. Օգոստոսի 6-ին ապահովության պատճառաբանությամբ նույնպես վերջնականապես փակվեց։ [10]

Չնայած արդեն ավարտվել էր (2002-2005թթ.) և շահագործվում էր Բաքու – Թբիլիսի – Ջեյհան նավթախողովակաշարը, բայց համենայն դեպս այդ տարբերակը նույնպես ապահով չէր, որովհետև այն անցնում էր քաղաքականապես անկայուն Վրաստանի տարածքով և հետևաբար հղի էր անկանխատեսելի քաղաքական փոփոխություններով։ Ինչպես դա ապացուցվեց 2008թ. Օգոստասին Վրաստանի և Ռուսաստանի միջև ծագած 5 օրյա պատերազմով։ [7] Սրան ավելացնենք նաև այն որ Ռուսաստանը վճռականորեն դեմ էր նավթախողովակը իր նկատմամբ թշնամական Վրաստանով անցկացնելու տարբերակին։ Բացի այդ Թուրքիայի տարածքում այդ խողովակաշարը անցնում էր նաև Քրդական ազդեցության ոլորտներով։ Այդ նավթախողովակը պայթեցվեց քրդերի կողմից 2008թ. Օգոստոսի 6-ին։ (Ռուս Վրացական պատերազմը սկսվեց 2008թ. Օգոստոսի 7-8-ին։Ինչպիսի զուգադիպություն կամ…) [11]

• Ադրբեճան – Վրաստան – Թուրքիա – Եվրոպա գազախողովակ անցկացնելու երրորդ տարբերակը [12], որը նախատեսվում էր սկսել և ավարտել 2010 – 2014թթ., նույնպես հուսալի չէր, որովհետև այն անցնելու էր նույնպես քաղաքականապես անկայուն Վրաստանով և բացի դրանից այն մրցակցելու էր Գազպրոմի հետ և հետևաբար Ռուսաստանը ամեն ճիգ կգործադրեր որ այդ նախագիծը (Նաբուկո) վիժեցվեր կամ գոնե Վրաստանով չանցներ։

(Այս բոլոր գազանավթային խողովակաշարեր անցկացնելու ծրագրերի մասին մենք խոսում ենք երրորդ դեմքով, որովհետև Հայ – Թուրքական արձանագրությունները ստորագրվելուց հետո դրանք իրոք դարձան պատմություն։ - հեղինակներ)


Ո՞րն է լուծումը Արևմուտքի տեսանկյունից
Աշխարհի արդյունաբերական զարգացած երկրները հասկացան որ իրենց գոյատևման համար այդքան ճակատագրական դարձաց Կասպյան ավազանի ընդերքի գազն ու նավթը ապահով կհասնի Եվրոպա միայն ու միայն Հայաստանի տարածքով, չորրորդ տարբերակը։
(Շնորհակալություն 2008թ. Ռուս – Վրացական պատերազմին) [7]

Արևմուտքի համար Հայաստանը հանդիսանում է Մերձավոր Արևելքի և Կովկասյան տարածաշրջանների ամենահուսալի և ամենաապահով երկիրը։ Հետևաբար Ադրբեճան – Հայաստան – Թուրքիա – Եվրոպա գազանավթային խողովակների կառուցումը Եվրոպային և Արևմտյան մյուս զարգացած երկրներին կապահովի գազի և նավթի կայուն մատակարարմամբ, առանց ընդհատման։ Շատ կարևոր է, որ այս ճանապարհին դեմ չէ նաև Ռուսաստանը։

Եթե մենք այս լույսի տակ քննարկենք վերջի տարիներին կատարված դեպքերը, ապա հասկանալի կդառնա թե ինչո՞ւ 2007-2008թթ. Հայաստանի նախագահական ընտրության օրերին, երկար լռությունից հետո անսպասելիորեն նորից քաղաքական ասպարեզ իջավ Սիոնիզմի գործակալ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը։ Հասկանալի կդառնա նույնպես, որ Հայաստանում Արևմուտքի կողմից ծրագրավորած «երգ ու պարի» հեղափոխության պարտությունից հետո, Արևմուտքը հաշտվեց Արցախի փաստացի գոյության հետ։[17]

Քանի որ Կասպյան ավազանի գազն ու նավթը արևելյան ճանապարհով տանելու բոլոր նախագծերը անորոշ ժամանակով հետաձգվել էին, իսկ Ադրբեճանի պահանջով Հայաստանը շրջանցող նավթամատակարարման բոլոր երեք նախագծերը նույնպես ձախողվել էին, ապա Արևմուտքի համար կենսապես անհրաժեշտ և հրատապ դարձավ արագացնել Կասպյան ավազանի գազն ու նավթը Հայաստանով տանելու տարբերակը, անտեսելով անգամ Ադրբեճանի քաղաքական շահերը։ Հասկանալի է որ Հայաստանյան տարբերակը կարող է գոյություն ունենալ միայն Հայ – Թուրքական դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատելուց հետո։ Ահա այսպես նորից արժևորվեց Հայաստանի աշխարհաքաղակական դիրքը և հզոր Հայաստանի գոյության կենսական կարևորությունը Արևմտյան քաղաքակրթության գոյատևման և զարգացման համար։ [4], [16]


Սերժ Սարգսյանը օգտվեց ի վերուստ ընձեռնված աստեղային ժամից
Որպեսզի Հայաստանը և Թուրքիան հանդիսանան Կասպյան ավազանի գազի ու նավթի տարանցիկ պետություններ, ապա նվազագույնը անհրաժեշտ է որ այդ երկու պետությունները ունենան ձևական, առանց նախապայմանների դիվանագիտական հարաբերություններ։ Այլապես հնարավոր չէ գազն ու նավթը տեղափոխել Եվրոպա։ Այդքան շահարկվող «սահմանների բացում» արտահայտությունը առաջին հերթին նշանակում է որ գազի և նավթի խողովակները Հայաստանի սահմանից պետք է անցնեն դեպի Թուրքիա և ուրիշ ոչինչ։ Իսկ տնտեսական կամ այլ տեսակի վնասակար հետևանքների դեմ Հայաստանի կառավարությունը կարող է, իրավական ճանապարհներով, գործնականորեն վնասազերծել բոլոր հնարավոր վտանգները։ [25]

Հազար տարուց ավելի, մենք՝ Հայերս, գոյատևելով առանց ազգային պետականության և մշտապես գտնվելով մեզ նվաճած ցեղերի դրածո կառավարիչների ղեկավարման ներքո, մենք հոգեպես խեղվել ենք և կորցրել մեր ղեկավարներին հավատալու ունակությունը։ Այլապես ինչպես բացատրել այն փաստը, որ Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանը բազում անգամ ի գիտություն մեզ և ի լուր ամբողջ աշխարհի բացահայտ հայտարարել է Հայաստանի պաշտոնական դիրքորոշումը Հայոց ցեղասպանության և Արցախի հարցում։ Բայց մենք չենք հավատում… [25], [26]

Պետք է ականջ ունենալ որ կարողանանք լսել Հայաստանի Նախագահի հետևյալ հայտարարությունները. «Ցանկացած հարաբերություն Թուրքիայի հետ չի կարող կասկածի տակ դնել հայ ժողովրդի հայրենազրկման ու ցեղասպանության իրողությունը: Այն հայտնի փաստ է եւ պետք է ճանաչվի ու դատապարտվի ողջ առաջադեմ մարդկության կողմից:» կամ «Այս հարաբերությունները որեւէ ձեւով չեն առնչվում ու չեն կարող առնչվել Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի կարգավորման հետ, որն անկախ ու ինքնուրույն գործընթաց է:» և այլն և այլն… [25]

Բայց արի ու տես որ մենք ավելի շատ հավատում ենք մեր ազգի դարավոր թշնամիների կողմից տարածված հերյուրանքներին քան թե Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանին, որն իր ընտանյոք հանդերձ մեր արյունակիցն է և ոչ թե Եբրայեցու փեսա։ [24]

Հուսով եմ չեք մոռացել, որ Սերժ Սարգսյանը, նախկան Հայաստանի նախագահ ընտրվելը, պաշտոնավարել էր Հայաստանի պաշտպանության և Հայաստանի անվտանգության հետ կապված հիմնարկություններում և նա շատ լավ գիտե թե ինչպես պետք է պաշտպանել Հայաստանի ազգային շահերն ու ազգային անվտանգությունը, ինչպես շախմատի վարպետ, հաշվարկելով տասնյակ քայլեր և տարբերակներ։ [27]

Քաղաքական փչող քամին մեր Հայաստանի ազգային շահերին բարենպաստ է և այդ հզոր մակընթացության շնորհիվ Հայաստանը միայն ու միայն կբարձրանա, ուզեն դա մեր թշնամիները թե ոչ։ Եվ ոչ մի ուժ չի կարող մեր վերելքը կասեցնել, որովհետև մեր գալակտիկայի կենտրոնից տարածվող այդ բարերար մակընթացությունը մեզ միայն կհզորացնի։


Հայաստանի, Եվրոմիության, ԱՄՆ-ի և Ռուսաստանի միջև կնքված գործարքը
2009թ. Հոկտեմբերի 10-ին, Շվեյցարիայի Ցյուրիխ քաղաքի համալսարանում, դիվանագիտական ամենաբարձր մակարդակով (ԱՄՆ, Եվրոմիություն և Ռուսաստան), ստորագրվեցին Հայ – Թուրքական արձանագրությունները։ Այս դիվանագիտական հաջողության համար ԱՄՆ-ի նախագահ Օբաման դարձավ խաղաղության Նոբելյան մրցանակակիր։ Այս փաստը մեկ անգամ ևս ապացուցում է թե այս գործարքը ինչքան կարևոր էր Արևմուտքի գոյատևման ու զարգացման համար։ [18], [19], [20], [21], [22], [23]

Ցանկացած քաղաքական գործարք, սառցալեռան պես, կազմված է երկու մասից՝ երևացող մաս և անտեսանելի մաս։ Հայաստանի և Արևմուտքի միջև քաղաքական այս գործարքի երևացող մասը դա Հայ – Թուրքական դիվանագիտական հարաբերություն հաստատելն է։ Իսկ այս գործարքի անտեսանելի մասը - մեզ համար ամենակարևորն է։ Ըստ այդ գործարքի և Հայաստանի պահանջով , որպես բարի կամքի արտահայտություն, Արևմուտքը Հայաստանում ներդրված և տնավորված իր բոլոր գործակալներին և «հինգերորդ շարասյանը» հրամայեց “abort - վիժեցնել” - այսինքն հետ քաշվել և դադարեցնել ամեն տեսակի քաղաքական, պրոպագանդիստական և թշնամական գործողությունները Հայաստանի նկատմամբ։

Արևմուտքի «վիժեցնել» հրամանից հետո, կարծես մոգական գավազանի մի հարվածով մենք ականատես եղանք թե ինչպես շատերը Հայաստանի Խորհրդարանում վայր դրեցին իրենց պատգամավորական լիազորությունները, շատ-շատերը անձնական դրդապատճառներով հրաժարվեցին իրենց պաշտոններից։ Շատ կուսակցություններ սկսան ճաք տալ և պառակտվել, իսկ զանգվածային լրատվական միջոցները հիմնականում դադարեցրին իրենց թունոտ, քայքայիչ գործունեությունները և դարձան հայանպաստ։ Հայախոս Հրաների Շարժումը (ՀՀՇ) - նույնպես պապանձվեց։


Ի՞նչ կպատահեր Հայաստանին եթե մենք օգնության ձեռք չմեկնեինք Արևմուտքին և Աֆղանստանի նման հրաժարվեինք
Իմ որդու՝ Հայկի ինքնաբուխ «ի՞նչեր կպատահեին մեզ եթե մենք չհամաձայնեինք» արտահայտությունը մեզ պետք է մտածելու առիթ ընձեռնի։ Երբ սկսում ես մտածել թե ինչեր կարող էին պատահել մեզ հետ, սառսռում ես։
Ահա թե ինչեր աղետներ կարող էին պատահել.
• Վերհիշենք թե ինչ պատահեց Աֆղանստանի հետ, որի կրոնական կառավարությունը մերժեց Կասպյան նավթը իր տարածքով տանելուն։ [6]
• 2008թ. Մարտի մեկը մեզ հիշեցնում է որ մենք համարյա քաղաքացիական պատերազմի շեմին էինք և չնայած այժմ այդ վիշապը քնած է, բայց ամեն րոպե իր տերերը կարող են նրան նորից արթնացնել։ Տեսեք թե ինչե՜ր են կատարվում Իրանում այս նոր տարվա նախօրեին։
• Ադրբեճանը կանաչ լույս կստանար պատերազմ սանձազերծելու Արցախի և բնականաբար Հայաստանի նկատմամբ։
• Նորից փոշու տակից կհանեին Զանգեզուր – Արցախ փոխանակման հարցը։
• Նորից կսկսվեր զանգվածային արտագաղթը Հայաստանից։
• Տեղի կունենար նաև այնպիսի անկանխատեսելի այլ աղետներ, որ անգամ Հայաստանը որպես անկախ պետություն կդադարեր գոյություն ունենալուց։


Դրա համար ինչ է անհրաժեշտ
Որպեսզի վերևում նկարագրված այդ սարսափելի դժբախտությունները չպատահեն մեր ազգի հետ, մենք պետք է կարողանանք նավարկել աշխարհում տիրող քաղաքական հակասությունների միջև և մեր ազգի նավը կարողանանք ուղղել դեպի բաղձալի լուսավոր ապագան։ Հենց դա է որ ամեն գնով ցանկանում է իրագործել Հայաստանի Նախագահը։ Այլընտրանք չկա, բայց կան բազում բարիքներ։ Հայաստանը նորից կդառնա Արևմուտքը և Արևելքը իրար կապող նոր Շերամի Ճանապարհը։

Ուրեմն որպեսզի Հայաստանը նորից բարձրանա և կատարի իրեն ի վերուստ ընձեռնված առաքելությունը, ապա անհրաժեշտ է որ Հայաստանի խորհրդարանը անհապաղ վավերացնի Հայ – Թուրքական արձանագրությունը։ Քանի որ Արևմուտքի և Սիոնիզմի շահերը այս հարցում խաչաձևվեցին, ապա անհրաժեշտ է որ Հայաստանի ազգային անվտանգության մարմինները վնասազերծեն Հայաստանում ներդրված Մոսադի գործակալներին, որոնք կարող են ձախողել Հայաստանի խորհրդարանի բնականոն աշխատանքը (հիշենք 1999թ.) և տապալել արձանագրությունների վավերացումը։ Նույնպես անհրաժեշտ է որ ժամանակավորապես արգելվեն ցույցերն ու միտինգները։


Ազգային կուսակցությունների մասին
Թուրքիայի հետ դիվանագիտական հարաբերություններ ստեղծելու փաստը և այն հեռանկարը որ հայ պատմագետների առաջ կբացվեն Օսմանյան կայսրության և Երիտթուրք կուսակցության արխիվները, խուճապի մատնեց ավանդական երեք Հայ կուսակցություններին, որոնք բնազդաբար միասնական ճակատ կազմեցին ընդդեմ Հայ – Թուրքական արձանագրությունների։ Մենք կարծում ենք որ այդ արխիվներից մենք շատ գաղտնի բաներ կիմանանք մեր ավանդական երեք կուսակցությունների և նրանց ղեկավարների ծագումաբանություն մասին։ Շարքային հայրենասեր կուսակցականները իրավունք ունեն իմանալու թե ովքե՞ր են եղել իրենց շարքերում օտարերկրյա լրտեսները և թե ի՞նչ դավադիր գործեր են կատարել նրանք Հայաստանի դեմ։

Դեռ ավելին մենք պահանջում ենք որ մեր ավանդական երեք Հայ կուսակցությունները բացեն իրենց արխիվները նույնպես, որպեսզի Հայ ազգը իմանա թե ի՞նչ է կատարվել մեզ հետ անցյալում։ Ինչքան էլ ցավոտ լինի այս գործողությունը մեր համար, մենք այն պետք է կատարենք, եթե ցանկանում ենք մաքրվել և բուժվել անցյալի վերքերից։ Միայն այդ դեպքում նոր սերունդը կհավատա կուսակցությունների անկեղծությանը և հայանպաստությանը։


Մեր այս գրությունը թող համարվի որպես Նազարյան ընտանիքի կողմից 2010 թվականի նոր տարվա ուղերձը բոլոր ժամանակների Հայաստանին և մեր Արորդինեերի ցեղին։ Երկիր մոլորակի վրա ծագում է Հայկական Գարունը։

Կեցցե՛ Արորդիների Հայրենիք Հայաստանը

Ռոբերտ Նազարյան
robert@nazaryan.com
http://www.armeniantheory.com

Հայկ Նազարյան
haik@hossank.com
http://www.hossank.com
http://www.youtube.com/Fedayi01



Վկայակոչումներ

1. Oil and Geopolitics in the Caspian Sea Region
http://www.amazon.com/Oil-Geopolitic...1522882&sr=1-1

2. Caspian Oil and Gas: Production and Prospects
http://italy.usembassy.gov/pdf/other/RS21190.pdf

3. Պայքար հանուն Կասպյան ավազանի ռեսուրսների
http://www.armtown.com/news/am/zam/20070601/6397/

4. Armenia and Caspian Oil Pipelines (Very important – 08/29/2001)
http://www.cacianalyst.org/?q=node/181

5. Afghanistan Oil Pipeline
http://en.wikipedia.org/wiki/Afghanistan_Oil_Pipeline

6. Afghanistan: the pipeline war?
http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1626889.stm

7. Russia–Georgia War 2008
http://en.wikipedia.org/wiki/2008_South_Ossetia_war

8. 2009 Russia–Ukraine gas dispute
http://en.wikipedia.org/wiki/2009_Ru...ne_gas_dispute

9. Baku–Novorossiysk pipeline
http://en.wikipedia.org/wiki/Baku-Novorossiysk_Pipeline

10. Baku–Supsa Pipeline
http://en.wikipedia.org/wiki/Baku-Supsa_Pipeline

11. Baku–Tbilisi–Ceyhan pipeline
http://en.wikipedia.org/wiki/Baku-Tb...eyhan_pipeline

12. Nabucco pipeline
http://en.wikipedia.org/wiki/Nabucco_pipeline

13. Armenia–Turkey relations
http://en.wikipedia.org/wiki/Armenia-Turkey_relations

14. Թուրքիայում շարունակում են խոսել Nabucco-ն
Հայաստանի տարածքով անցկացնելու մասին
http://www.tert.am/am/news/2009/09/07/nabucco/


15. Gazprom reaches deal with Armenia
http://www.nytimes.com/2006/04/06/bu...t-gazprom.html

16. Կդառնա՞ Հայաստանը տարանցիկ երկիր
http://www.armtown.com/news/am/arv/20091124/72717/

17. Political map of Republic of Armenia and the Nagorno-Karabakh Republic
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/b/b4/Map_of_Republic_of_Armenia_and_Artsakh_(Nagorno-Karabakh)_Republic.svg

18. Armenia – Turkey sign historic deal
http://www.youtube.com/watch?v=F2x_1cTTP9k

19. Armenia Turkey Protocols Signed
http://www.youtube.com/watch?v=0uAZ005FRzU

20. Senator Speaks About Armenian Turkish Protocols (American point view)
http://www.youtube.com/watch?v=65aWL1LMkZc

21. Signing of Armenian-Turkish protocols (Russian point view)
http://www.youtube.com/watch?v=yVvcNDsBZMw

22. The Republic of Armenia and the Republic of Turkey
New relations - / 10/ 10/ 2009 (Iranian point view)
http://www.youtube.com/watch?v=3oztXucLmSk

23. The Turkey-Armenia Protocols Were Signed: What's Next?
(Armenian diaspora point view)
http://www.youtube.com/watch?v=sl6jkzUbAew

24. Ադրբեճանական – Սիոնիստական
նախանձոտ և թշնամական մեկնաբանությունը
http://www.youtube.com/watch?v=BuyJJtDssZg

25. Նախագահ Սերժ Սարգսյանի ուղերձը
Հայաստանի ազգաբնակչությանը և համայն հայությանը
http://www.president.am/events/state...009&pn=0&id=51
http://www.youtube.com/watch?v=EOHUG6wo_PY

26. Президент Армении про Азербайджан и Карабах
http://www.youtube.com/watch?v=MnypaLLMGII

27. Serzh Sargsyan Biography
http://en.wikipedia.org/wiki/Serzh_Sargsyan

[Hopar]

Ամեն ինչ կատարվում է այնպես ինչպես մաթեմատիկորեն ապացուցված է հոդվածում։

Արևմուտքի կողմից(Սորոս) ֆինանսավորվող հակա Հայկական և հակապետական միայն ինձ հայտնի 4 թերթերը այլևս չեն գործում, որովհետև Արևմուտքը հրամայեց «abort»։ Այդ թերթերն են.

1. «Ազատություն»,
2. «Արմենիա Նաու»,
3. «Չորրորդ Իշխանություն» և
4. «Պանորամա»։
Գուցե ընթերցողները կարողանան այս ցուցակը ընդլայնել։


Աֆղանստանի մայրաքաղաք Քաբուլը ենթարկվել է լայնածավալ հարձակման Թալիբանի կողմից։

1. http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_pictures/8465054.stm
2. http://english.aljazeera.net/news/as...446990817.html
Այս բոլորից հետո խնդրեմ ասացեք, թե ինչպե՞ս Միջին Ասիայից նավթն ու գազը պետք է հասնի Պակիստան և հետո Արաբական Ծով։


Ալ Քաեդան շուտով կարող է գրավել Եմենը և ստեղծել անմիջական վտանգ Սաուդի Արաբական նավթահորերին։

1. http://www.youtube.com/watch?v=FBnUNOj4Boo
2. http://articles.latimes.com/2009/dec...da30-2009dec30


Վրաստանը օգնում և մարզում է Ալ Քաեդայի անդամներին, որպեսզի նրանք ահաբեկչությամբ զբաղվեն Ռուսաստանի Հարավում։ Դե ասեք ինձ ինչպե՞ս նավթը և գազը կարող են տարանցել Վրաստանով կամ Հարավային Ռուսաստանով։

1. http://www.kavkaznews.com/eng/conten...13/11063.shtml
2. http://rt.com/Top_News/2009-10-13/fs...-al-qaeda.html


Ժամանակը աշխատում է ի օգուտ Հայաստանի

Երկիր մոլորակի վրա ծագում է Հայկական Գարունը

Կեցցե՛ Արորդիների Հայրենիք Հայաստանը

Հոպար
hopar@armeniantheory.com
http://www.armeniantheory.com

[Hopar]

Նմանատիպ հոդված է տպագրվել(անգլերեն) «Ասպարեզ» օրաթերթում (17 Փետրվարի 2010թ.)
Ուշադիր կարդացեք այս հոդվածը և ուսումնասիրեք վկայակոչումները։
==========================================

Why Turkey Needs Armenia More Than Armenia Needs Turkey
Source: http://www.asbarez.com/77615/why-tur...-needs-turkey/

By Ted Tourian Contributed to Asbarez.com on Feb 17th, 2010

----------------------------------------------------------------------------------------------

The early momentum driving the Armenian-Turkish protocols have considerably slowed down in recent weeks. For instance, the Turkish Foreign Ministry has issued the following official statement on the Armenia-Turkey Protocols:
“The Constitutional Court of the Republic of Armenia has declared its decision of constitutional conformity on the Protocols between Turkey and Armenia signed on 10 October 2009 with a short statement on 12 January 2010. The Constitutional Court has recently published its grounds of decision. It has been observed that this decision contains preconditions and restrictive provisions which impair the letter and spirit of the Protocols.
This was in response to the Republic of Armenia’s (Armenia) Constitutional Court’s acceptance of the Protocols, but only after placing a number of restrictions on their legal interpretation and implementation. The reason for this decision is that the Protocols are a vaguely written document, and should not have any precedence, or authority to legally govern the Republic of Armenia’s policies, and legal rights.1
Furthermore, the recent rapprochement between Armenia and Turkey has also come under fire by Azerbaijan, and its attempts to procure concessions from Armenia before normalization occurs. In fact, Azerbaijan has threatened Turkey where it would export natural gas and oil through alternate transit routes, which does not include Turkey. Azeri President Ilham Aliyev told the Wall Street Journal: “Azerbaijan can export gas in four directions: Turkey, Georgia, Iran and Russia.”2
Yet, coincidentally enough, it is the opposite of what Ilham Aliyev said that holds water. It is this reason Turkey needs Armenia more than Armenia needs Turkey for the ratification of the protocols.
The following analysis looks at why Russia, Georgia and Iran are unacceptable transit routes of Azeri and Central Asian petroleum products, leaving Armenia as the only compromise that can satisfy the major powers in the region. It is this reason Armenia should not compromise on any issues that will have a damaging effect on the long-term well-being of the nation of Armenia.

Russia and its disputes with the European Union
The primary reason Russia is not an adequate transit route with Europe is its unreliability for gas transit in recent years. Russia has been an unreliable trade partner is because Russia has used its chip as the as being Europe’s major gas supplier as a bargaining chip to prevent NATO expansion to its former spheres of influence, turning off the faucets when it feels threatened or looks for a concession. As such, Russia’s long-term policy is to ensure that all natural gas supplies from Central Asia and other surrounding areas travel through its territory, in order to secure this geopolitical asset. The following section looks more in-depth at these assertions.
In recent years, Russia and Ukraine have had several disputes that have stopped the flow of gas from Russia to Europe. The fallout from these trade disputes has caused the EU Commission and Presidency to declare that these crises have caused irreparable and irreversible damage to customers’ confidence in Russia and Ukraine. This means Russia and Ukraine can no longer be regarded as reliable partners.3
Recent history suggests this dispute is far from over, despite an agreement between Russia and Ukraine in January 2009 to end these gas shortages.
For instance, on October 2, 2007 Gazprom threatened to cut off gas supplies to Ukraine because of unpaid debt amounting to $1.3 billion.4 This dispute appeared to be settled on 8 October, 2007.5 On 5 January, 2008 Gazprom warned Ukraine again it will reduce its gas supplies on 11 January, 2008 if a $1.5 billion gas debt was not be paid.6 Presidents Putin and Yushchenko announced on 12 February, 2008 an agreement on this particular gas issue.7 Ukraine would begin paying off its debts for natural gas, consumed in November–December 2007 and the price at $179.5 will be preserved in the year 2008.8 The presidents also decided to replace RosUkrEnergo and UkrGazEnergo by two new intermediaries, creating them as joint ventures of Gazprom and Naftohaz.9
The gas crisis of 2009 began with a failure to reach an agreement on gas prices and supplies for 2009. Ukraine owed a debt of $2.4 billion to Gazprom for consumed gas, and Gazprom asked this amount be repaid before the commencement of a new supply contract.10 Although in December 2008 more than $1 billion was paid by Ukraine to reduce its debt, Gazprom remained committed to cut supplies to Ukraine by 1 January, 2009, if Ukraine did not redeem its $1.67 billion debt for gas supplies and $450 million in fines.11 On 30 December 2008, Naftohaz paid $1.522 billion,12 but parties were not able to agree the price for 2009. Ukraine proposed a price of $201 and later $235, while Gazprom demanded $250 per 1,000 cubic meters.13 Negotiations between Gazprom and Naftohaz were interrupted on 31 December 2008.14
The effects of Russia and Ukraine’s haggling for gas could be felt in Hungary, Romania and Poland, which reported that pressure in their pipelines had dropped. Bulgaria also reported supply was falling and that transit to Turkey, Greece and Republic of Macedonia was affected.15
This trade dispute stems from Ukraine’s Orange Revolution in 2004. Since then, Ukraine has moved closer to the west, looking for NATO and European Union membership. Russia is penalizing a former member of the USSR and Warsaw Pact for removing itself from its sphere of influence. It rewards more “loyal” ex-Soviet countries with cheaper prices. The dispute is also compounded by a full-scale political crisis inside Ukraine with President Viktor Yushchenko at war with his former ally and Prime Minister, Yulia Tymoshenko.16
Obviously, Russia is concerned about an ever stronger NATO presence encircling it, considering the West’s insistence on deploying its missile shield closer to the Russian border, under the guise of defending against rogue states like Iran and North Korea. In fact, the Russians feel that “it is highly likely that the missile threat from ‘problem’ states is not the genuine reason for the creation of the missile defense system by the Americans,” Mikhail Barabanov, editor of Arms Export magazine wrote. “The real motivation of the multibillion-dollar undertaking is the desire to expand U.S. military and strategic capacities and constrict those of other states that have nuclear missiles, Russia and China most of all.”17
In order to provide itself security from NATO’s tightening grip, Russia has focused on strengthening control over its strongest geopolitical advantage, natural gas supplies headed for Europe, which relies on over 150bn cubic metres a year (cm/y) of natural gas.
In fact, Russia has started to pay full price for Central Asian gas exports. In fact, after years of buying gas from Central Asia cheaply, state-controlled Gazprom agreed with the three former Soviet states of Kazakhstan, Turkmenistan and Uzbekistan to pay them European prices for their gas on long-term contracts, rather than see those producing countries sell their gas directly to Europe and thus break its stranglehold on exports to the continent.18
Thus, there is tension between Russia and the West; where the West wants energy independence from Russia; and Russia wants to monopolize natural gas flow to Europe to prevent NATO expansion.

Georgia is Unstable as an Energy Hub
Georgia is a key transit point in the recent Central Asian oil boom, where it is the central hub connecting the Baku-Tiblisi-Ceyhan pipeline.
However, Georgia suffers from instability due to its poor relations with Russia where it removed Russian military bases, and replaced them with NATO forces. Furthermore, Georgia has ethnically diverse provinces, each having problems with the central Georgian government about their identities. The recent military operations in South Ossetia, and the push for Osset independence only encourages minorities in Abkhazia, Ajaria, Akhalkalai and Kaxeti to seek their own sovereignty, with Russia fueling independent tendencies and the West promoting stability to prevent oil-transit stoppages. These interests directly compete with each other, potentially leading to complete civil war.
Many questions remain unanswered whether Georgia can exist as a viable trade hub in order to deliver Central Asian oil and gas to European markets.
Energy Passage through Iran is Unacceptable to the United States:
Central Asian oil and gas passing through Iran is unacceptable to the United States. The obvious answer garnering much rhetoric will be that Iran is a nuclear threat to Israel.19 However, the more insidious answer lies with Iran’s foreign policy of trying to unhinge oil trading from the US dollar.
First of all, Iran has begun to expunge its US dollar reserves and started to replace them with Euros. In fact, the head of Iran’s Central Bank has recently boasted that Iran has gained $5 billion by excluding the U.S. dollar from its currency basket and replacing it with the Euro.20
Secondly, Iran has been advocating to other OPEC nations that they should stop trading oil strictly in US dollars, and replace trading in a basket of currencies that include the Euro, the Japanese Yen and China’s Yuan. So far, only Venezuela has agreed to stop trading oil in US dollars.21 However, that is not to say that this policy is not favored by other countries. For instance, China, Russia, India, and Brazil (all major consumers of oil) support Iran’s recent initiatives.22
Currently, Iran has only faced sanctions from the United Nations, and the United States and its allies. Countries like India, China, Russia, and several others remain undeterred in trading with Iran.
Iran’s actions of being a perceived military threat to Israel, and more importantly, attempting to move away from trading oil in US dollars, bears a striking resemblance to Saddam Hussein’s Iraq.
For instance, prior to the Coalition of the Willing’s23 invasion into Iraq, some commentators asserted that Saddam Hussein sealed his fate when he announced in September 2000 that Iraq was no longer going to accept dollars for oil being sold under the UN’s Oil-for-Food program, and decided to switch to the euro as Iraq’s oil export currency.24 As well, like Iran, Iraq was mired in global sanctions that, at the time, severely restricted its ability to trade.
If Iran’s foreign policy on oil currency exchange becomes a successful alternative for international oil trades, it would challenge the hegemony currently enjoyed by the financial centers in both London (IPE) and New York (NYMEX), a factor not overlooked in the following (UK) Guardian article25 :
Iran is to launch an oil trading market for Middle East and Opec producers that could threaten the supremacy of London’s International Petroleum Exchange.
…Some industry experts have warned the Iranians and other OPEC producers that western exchanges are controlled by big financial and oil corporations, which have a vested interest in market volatility.
The IPE, bought in 2001 by a consortium that includes BP, Goldman Sachs and Morgan Stanley, was unwilling to discuss the Iranian move yesterday. “We would not have any comment to make on it at this stage,” said an IPE spokeswoman.26
The above factors have contributed to Iran’s isolation from the West. Keeping Iran isolated, and preventing the achievement of Iran’s foreign policy goal will prevent a cascading event amongst industrialized nations from dropping the US dollar as the predominant currency in oil trading. The reason for this is that industrialized nations would likely only move in tandem on the currency exchange markets in an effort to thwart neoconservatives from pursuing their desperate strategy of dominating the world’s largest hydrocarbon energy supply. Any such efforts that resulted in a dollar currency crisis would be undertaken – not to cripple the U.S. dollar and economy as punishment towards the American people per se – but rather to thwart further unilateral warfare and its potentially destructive effects on the critical oil production and shipping infrastructure in the Persian Gulf. 27
It should be noted that central bankers throughout the world community are extremely reluctant to currently ‘dump the dollar,’ because the global community is dependent on the oil and gas energy supplies found in the Persian Gulf,28 which are currently in close alliance with the United States.29

Armenia: The only viable option?
Armenia is the best option for delivering Central Asian and Azeri gas to European markets in light of the West’s strategy of isolating Iran and Russia, and the recent turmoil in Georgia. Armenia also offers a compromise for both Russia and Iran.
First, using Armenia as a transit line is beneficial to the West’s policy of isolating Russia.30 With the normalization of the Armenian-Turkish relations and activation of the negotiations on Nagorno-Karabakh, it is possible that “Nabucco” pipelines would go through Armenia rather than Georgia.31 If Turkey decides to cooperate with Washington and reaches a stable agreement with Armenia under US guidance, Russia’s entire position in the Caucasus is weakened and an alternative route for natural gas to Europe becomes available, reducing Russian leverage against Western Europe.32
A Turkish opening to Armenia would alter the balance of power in the entire region. Since the August 2008 Georgia-Russia conflict the Caucasus, a strategically vital area to Moscow has been unstable. Russian troops remain in South Ossetia. Russia also has troops in Armenia meaning Russia has Georgia surrounded.33
Second, using Armenia as transit line for the Nabucco project is feasible to Iran. Last year, Iran “returned” to “Nabucco” project. After the election of Barack Obama as the US president and the statement of his intentions to improve the relations with Tehran served as a political signal to start the negotiations with Iran on the “Nabucco.” At the beginning of 2009, Turkey, actively lobbied of Iran’s participation in “Nabucco”. Tayipp Erdogan even stated in Brussels that there was no sense to build the gas pipeline without Iran’s participation.34
These recent developments are consistent with Iran’s long-term goals of using Armenian territory to export gas to Georgia and the EU. However, only nterference from Russia prevented this objective from happening where Iran built a pipeline to Armenia that was of small capability, in order to prevent Iranian gas entering the European market.35 This occurred where Gazprom took major precautionary measures against an expansion of Iran’s role and indeed against any independent Iranian gas-export policy in Armenia or beyond. It imposed from the outset on Yerevan — against Tehran’s will — to reduce the Iran-Armenia pipeline’s diameter from the originally designed 1,420 millimeters (the size of major gas export pipelines) to 700 millimeters. This measure precludes any transit of Iranian gas to third countries through this pipeline, confining Iran to the Armenian market.36
Finally, and most importantly, Russia is amenable to Armenia being an alternate transit route to deliver natural gas to Europe. Russian energy firms already own or manage several major power plants that account for as much as 80 percent of Armenia’s electricity production. In addition, they are the sole suppliers of the country’s main energy resources: natural gas and nuclear fuel.37
Furthermore, Russia has enhanced its already dominant role in Armenia’s energy sector by buying the country’s electricity grid after years of behind-the-scene maneuvering. The Armenian government gave the green light recently to the formal takeover of the Electricity Networks of Armenia (ENA) utility by a subsidiary of Unified Energy Systems (UES), the state-controlled Russian power monopoly.38
In addition to Russia’s dominance of Armenia’s electricity market, Russian interests have also consolidated their dominance in Armenia’s natural gas pipelines. In December of 2004, Russian giant Gazprom was invited to build and repair one part of the Armenian-Iranian gas pipeline, between Kadjaran and Ararat, at a cost of $90 million. As payment for its work, Gazprom would receive the No. 5 generating unit at the Razdan power plant, Armenia’s largest heating and power plant, which supplies 20 percent of the country’s electricity needs. Armenian President Robert Kocharian had earlier dismissed reports of such a deal.
Furthermore, the Armenian government agreed that the new pipeline’s section on Armenian territory would be given over to Gazprom via the ArmRosGaz company, in which Gazprom and its offshoot Itera hold a combined 68% interest. Controlling the pipeline and distribution network within the country, Moscow can exercise all but discretionary control over the access of gas from a third-country supplier — a situation that Moscow seeks to achieve in certain European countries as well.39

Conclusions
Despite rhetoric from Turkey that it may have to abandon the Armenian-Turkish protocols, it is painfully clear that Armenia is a necessary cog in the world of global oil transit.
Russia, Georgia and Iran are unacceptable transit routes of Azeri and Central Asian petroleum products, leaving Armenia as the only compromise that can satisfy the major powers in the region.
It is this reason Armenia should not compromise on any issues that will have a damaging effect on the long-term well-being of the nation of Armenia.


References

1. http://www.asbarez.com/2010/01/22/co...nal-interests/
2. http://www.asbarez.com/2010/01/27/al...2%80%99-first/
3. http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7827829.stm
4. http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7024294.stm
5. http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7034849.stm
6. http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7233401.stm
7. http://edition.cnn.com/2008/WORLD/eu...sia/index.html
8. http://www.unian.net/eng/news/news-235920.html
9. http://unian.net/eng/news/news-240060.html
10. http://www.ukranews.com/eng/article/164193.html
11. http://www.upstreamonline.com/live/article168740.ece
12. http://uk.reuters.com/article/idUKLU...081230?sp=true
13. http://online.wsj.com/article/SB123080339916446769.html
14. http://uk.reuters.com/article/idUKLV...081231?sp=true
15. http://www.nytimes.com/2009/01/04/wo.../04russia.html
16. http://www.guardian.co.uk/business/2...ia-gas-dispute
17. http://www.spacewar.com/reports/Why_...fense_999.html
18. http://businessneweurope.eu/story161...as_oil_and_gas
19. http://www.time.com/time/world/artic...430649,00.html
20. http://online.wsj.com/article/SB1000...100204642.html
21. http://www.encyclopedia.com/doc/1G1-173117513.html
22. http://moneymorning.com/2009/10/07/gold-prices-dollar/
23. http://en.wikipedia.org/wiki/Coalition_of_the_willing
24. http://www.energybulletin.net/node/7707
25. http://www.energybulletin.net/node/7707
26. www.guardian.co.uk/business/story/0,3604,1239644,00.html
27. http://www.energybulletin.net/node/7707
28. http://www.energybulletin.net/node/7707
29. Saudia Arabia, UAE, Qatar, provide x amount of the global oil supply.
30. http://www.globalresearch.ca/index.p...t=va&aid=13171
31. http://www.noravank.am/en/?page=analitics&nid=1962
32. http://www.globalresearch.ca/index.p...t=va&aid=13171
33. http://www.globalresearch.ca/index.p...t=va&aid=13171
34. http://www.noravank.am/en/?page=analitics&nid=1962
35. http://www.noravank.am/en/?page=analitics&nid=1707
36. http://www.jamestown.org/single/?no_..._news%5D=32607
37. http://www.geni.org/globalenergy/lib...fArmenia.shtml
38 http://www.eurasianet.org/department...av092805.shtml
39. http://www.jamestown.org/single/?no_..._news%5D=32607

[Hopar]

Նմանատիպ հոդված է տպագրվել նաև (հայերեն) «Ազատամտություն» ինտերնետային օրաթերթում (19 Փետրվարի 2010թ.)
==========================================

Թուրքմենստան - Իրան – Հայաստան
Եվրասիայի Էներգատրանսպորտային Նոր Միջանցքը
Սկզբնաղբույր. http://www.azatamtutyun.com/arm/shop/UID_16646.html

Վլադիմիր Սարգսյան, 19 Փետրվարի 2010
Քաղաքական ծրագրավորման կենտրոնի ղեկավար

Քաղաքականության մեջ և տնտեսության այն ոլորտում, որը սերտորեն միահյուսված է քաղաքականությանը, առաջնորդվում են ոչ թե հույզերով, այլ՝ սեփական պետության շահերով:
Այստեղ հարգի չեն ուշացած որոշումները: Այստեղ ամեն ինչ արվում է ժամանակին և հիմնավորապես:
Ընդ որում, մեկ կոնկրետ խնդիր լուծելով, որպես կանոն, դրա արդյունքը հիմք է դարձվում հաջորդի լուծման համար: Գործելով այս կերպ, կուտակում են դրական որոշումների հանրագումար, որոնք նոր մակարդակի են հասցնում և սեփական պետության զարգացումը, և հարևան երկրների հետ հարաբերությունների կառուցվածքը:
Թուրքմենստանը (2010 թվականի պետբյուջեն մոտ 18 միլիարդ դոլար, բնակչության թիվը՝ շուրջ 4 միլիոն) այդ առումով ամենաուսանելի օրինակն է: 2009 թվականին, եվրոպական շուկաներում ածխաջրածնային հումքի պահանջարկի անկման հետևանքով նա իր ավանդական վերաարտահանող Գազպրոմից թուրքմենական գազը գնելու մերժում ստացա, որն այդ պահին կազմում էր թուրքմենական գազարտահանման մինչև 90 տոկոսը:
Ստեղծվեց բարդ իրավիճակ, բայց այդ ոչ դյուրին պայմաններում էլ Աշգաբադը պատասխանատու որոշում ընդունեց և գազահաղորդակցման ուղիների շինարարություն սկսեց՝ իր արտադրանքը Իրանի և Չինաստանի շուկաներ տեղափոխելու համար: Այս ճարահատյալ վերադասավորումը տնտեսության բյուջե կազմավորող ճյուղ բերեց արտասահմանյան նոր ներդրումներ և հաջողությամբ ապահովեց գազաիրացման այլընտրանքային ուղիներ:
Եվ այժմ Թուրքմենստանը 2009 թվականի դեկտեմբերից, նոր կառուցված խողովակաշարերով կարող է Իրանին վաճառվող գազի ամենամյա ծավալն ավելացնել՝ հասցնելով մինչև 12,5 միլիարդ խորանարդ մետրի, իսկ Չինաստանին մատակարարվողը՝ մինչև 40 միլիարդի: Այսպիսով, լրացվում է մինչև 2009 թվականը Ռուսաստան արտահանելու համար նախատեսված թուրքմենական գազի արտահանման ծավալների 90%-ը: Միաժամանակ, սկսած 2010 թվականի հունվարի 9-ից, Գազպրոմը (Ռուսաստան) նույնպես վերականգնել է թուրքմենական գազի գնումը՝ տարեկան մինչև 30 միլիարդ խորանարդ մետր ծավալով: Ժամանակի ընթացքում թուրքմենական գազը «Նաբուկո» և «Սպիտակ հոսք» գազամայրուղիներով կմտնի նաև եվրոպական շուկաներ: Միայն անհասկանալի է, թե արևմտյան ընկերություններն այդ նախագծերն իրագործելու համար ինչո՞ւ են ադրբեջանական ուղին որպես հիմնական ընդունել: Եվ դա այն դեպքում, երբ կա կոմերցիոն տեսակետից ավելի արդարացված, առաքման համեմատաբար քիչ ծախսատար և անվտանգ սխեմա՝ Թուրքմենստան – Իրան - Հայաստան գծով, հետևյալ ճյուղավորումներով.
ա) Թուրքիա-Հունաստան, դեպի Ավստրիա, Գերմանիա և Ֆրանսիա,
բ) Վրաստան, որտեղից էլ Սև ծովի հատակով դեպի Ուկրաինա, Լեհաստան, Չեխիա և Սլովակիա,
գ) Վրաստան, և նորից Սև ծովի հատակով դեպի Ռումինիա, Ավստրիա, Գերմանիա և Ֆրանսիա: Գազատար մայրուղին միայն ածխաջրածինների տեղափոխման հնարավորություն չէ: Այն նաև միջպետական երկարաժամկետ փոխկախվածություն է, որն ամենաէական ազդեցությունն է գործելու ներգրավված պետությունների աշխարհաքաղաքական հետագա ձգտումների վրա: Այդ պատճառով էլ Թուրքմենստան-Իրան-Հայաստան երթուղու իրագործման ջանքերի ակտիվացումը Հայաստանի համար դառնալու է ոչ միայն միջինասիական տարածաշրջանի ածխաջրածնային պաշարների տեղափոխման այլընտրանքային երթուղուն մասնակցելու հնարավորություն, այլև միջոց՝ իր օգտին լուծելու Հարավային Կովկասում առկա ներտարածաշրջանային մարտահրավերները:
Այն փաստարկը, թե տվյալ նախագծի իրագործումը խնդրահարույց է ԱՄՆ-ի կողմից դրա իրականացման անարդյունավետության նկատմամբ հնարավոր բացասական վերաբերմունքի պատճառով, անհիմն է հենց թեկուզ այն պարզ պատճառով, որ Վաշինգտոնը ոչինչ չձեռնարկեց և չի ձեռնարկում Թուրքիայի նկատմամբ, որն Իրանից տարեկան գնում է առնվազն 15 միլիարդ խորանարդ մետր: Իսկ մեր դեպքում այդ հաղորդակցություններն ապահովելու են ոչ թե իրանական, այլ թուրքմենական գազի տարանցում, այն էլ ոչ թե դեպի Իրան, այլ Իրանի տարածքով՝ եվրոպական երկրներ:
Ռուսաստանն, ամենայն հավանականությամբ, կդրսևորի զուսպ-բարեհաճ վերաբերմունք, որովհետև նման միջանցքը հնարավորություն կտա պահպանելու ռուսական ազդեցությունը հետխորհրդային մի ամբողջ շարք պետությունների վրա, և ՅՈՒԿՕՍ-ի գործով Ռուսաստանի դեմ Հաագայի Միջազգային արբիտրաժային Դատարանի նախադեպային վճռից հետո, որի համաձայն հաշտարար դատարանի մշտական պալատը Ռուսաստանին ճանաչեց ոչ միայն 1994 թվականին ստորագրված պայմանագրով ստանձնած պարտավորությունների, այլև Մոսկվայի կողմից դեռևս չվավերացված ԵվրաԷներգա Խարտիայի (ԵԷԽ) կատարող: Այսինքն՝ ինչպես որ հաստատել է այլ պետության կողմից երրորդ երկրների գազի տարանցման համար Ռուսաստանի գազատրանսպորտային ցանցի օգտագործման հնարավորությունը, այնպես էլ բացառել է Գազպրոմի պաշարներից գազի առևտրային վերաարտահանման օրինականությունը դեպի ԵԷԽ-ն ստորագրած երկրներ…
Որպեսզի կարողանա լրիվ ծավալով ապահովել հումքի անհրաժեշտ քանակը ոչ միայն անդրեվրոպական այդ նախագծի կարիքների համար, Թուրքմենստանն արդեն սկսել է Հարավային Ելոտեն-Օսման հանքավայրի ահռելի գազապաշարների արդյունահանման առաջին փուլը: 2009 թվականի դեկտեմբերի 14-ից այդ հանքավայրի գազը Թուրքմենստան-Ուզբեկստան-Ղազախստան-Չինաստան խողովակաշարով արդեն մտնում է «Ծագող արևի երկիր»: Բրիտանական «Gaffney, Cline & Associates» հայտնի ընկերության անկախ փորձաքննության արդյունքներով, տվյալ հանքավայրը պարունակում է 14 տրիլիոն խորանարդ մետր գազ: Իսկ դա նշանակում է, որ Հարավային Ելոտեն-Օսմանը մոլորակի երեք ամենախոշոր գազահանքերից է: Դա էլ նշանակում է, որ այդ տեղամասից առաջիկա 140 տարվա ընթացքում արդյունահանման ծավալն անվիճելիորեն կազմելու է տարեկան 100 միլիարդ խորանարդ մետր: Այն դեպքում, երբ, ասենք, ադրբեջանական առկա և ենթադրվող պաշարներից այդ չափերով օգտվելու դեպքում դրանք կսպառվեին 8 տարում:
Մասնագետները լավ հեռանկարներ են տեսնում՝ կապված թուրքմենական մեկ այլ հանքավայրի՝ Յաշլարի հետ: Փորձագիտական նախնական գնահատմամբ, այստեղ գազի ծավալները կազմում են 1,5 տրիլիոն խորանարդ մետր: Ի դեպ, միայն Յաշլարի գծով հաստատված ծավալները բացարձակ թվերով արդեն գերազանցում են մերձկասպյան ավազանի նավթարդյունահանող բոլոր երկրներին՝ միասին վերցրած, իրենց առկա և ենթադրվող հանքավայրերով (1,3 տրիլիոն խորանարդ մետր):
Միաժամանակ համոզմունք կա, որ լրացուցիչ հորատման աշխատանքները և սեյսմիկ հետազոտությունները թուրքմենամուդարյան ավազանում ամենայն հավանականությամբ թույլ կտան ստանալ նոր տվյալներ, որոնք շտկումներ կմտցնեն այդ երկրի ընդերքում առավել մեծ ծավալների վերաբերյալ նոր գնահատականների առումով: Ելնելով վերը շարադրվածից, միանշանակ է, որ Հայաստանը (2010 թվականի մոտ 3 միլիարդ դոլար բյուջեով և 3,2 միլիոն բնակչությամբ) արդեն շատ լավ հեռանկարներ է ստացել միասնական թուրքմենա-իրանա-հայկական գազատրանսպորտային ցանցի միջոցով իր մասին հայտարարելու՝ որպես տնտեսապես արդարացված տարանցման հրապարակի թե «Նաբուկոյի» և թե՜ «Սպիտակ հոսքի» համար: Լրացուցիչ գազատար մայրուղիների շինարարության դեպքում Հայաստանն ի վիճակի կլինի իր տարածքով ապահովել գազի տարանցում՝ տարեկան մինչև 70 միլիարդ խորանարդ մետրի սահմաններում: Դա ավելին է, քան «Նաբուկոյի» և «Սպիտակ վտակի» պահանջարկը միասին վերցրած: 5%+5% բանաձևով (տեղափոխվող գազի ծավալի 5%-ը՝ անվճար, իսկ 5%-ը՝ արտոնյալ գնով) Հայաստանին հասանելիք գազը, օրինակ, «Նաբուկո» ծրագրում որպես տարանցման երկիր մասնակցելու համար ի վիճակի է փակել էներգապաշարների այդ տեսակի ողջ պահանջարկը: Այս միջանցքը հեռանկարային է նաև նավթատարների կառուցման համար, որոնք կկարողանան ապահովել թուրքմենական նավթի տարեկան մինչև 50 միլիոն տոննայի արտամղում՝ Մեղրի-Կուլևի-Բուրգաս-Տրիեստ (Մեղրի- Կուլևի-Օդեսա-Բրոդի-Պոլոցկ-Գդանսկ), ինչպես նաև Մեղրի-Գյումրի-Ջեյհան ուղղություններով:
Մանավանդ որ 2017 թվականից, Թուրքմենստանում տարեկան կարդյունահանվի 120 միլիոն տոննայից ոչ պակաս բարձրորակ նավթ:
Հայաստան-Իրան-Թուրքմենստան ուղղությունը կոմերցիոն առումով արդարացված է նաև «Հարավային Կովկաս»-«Միջին Ասիա» սխեմայով էլեկտրաէներգիայի տարբեր ուղղությունների հոսք կազմակերպելու համար, ինչպես դեպի Եվրամիության երկրներ, այնպես էլ Ղազախստանի տարածքով դեպի Ռուսաստան և Չինաստան:
Իսկ հայ-իրանա-թուրքմենական համատեղ երկաթգծի գործարկումով (դրա համար պահանջվում է Արաքսի վրա կառուցել երկաթուղային մեկ կամուրջ և 60 կիլոմետրանոց երկաթգիծ, որն իրանական երկաթգիծը Մեղրիում կմիացնի հայկականին) այդ ուղղությունը անկասկած մրցակցային առավելություններ կստանա նաև բեռնափոխադրման հետևյալ սխեմայով. Բալթյան ծովեզերք-Ուկրաինա-Վրաստան-Հայաստան-Իրան-Թուրքմենստան-Ուզբեկստան-Ղազախստան-Չինաստան (Ռուսաստան)-խաղաղօվկիանոսյան ափեր և Բալթյան ծովեզերք-Ուկրաինա-Վրաստան-Հայաստան-Իրան-Պարսից ծոցի ափ՝ դեպի Հնդկական օվկիանոսի երկրներ ելքով:
Պետք չէ մոռանալ, որ մասնագետների գնահատմամբ, առևտրի շրջանառությունը «Հյուսիս-Հարավ» և «Արևելք-Արևմուտք» միջանցքներով 2012-2015 թվականներին կհասնի 2,5 տրիլիոն դոլարի մակարդակի: Փաստորեն, Հայաստանը կարող է դառնալ ահռելի և տնտեսապես արդարացված առևտրաարդյունաբերական հարահոսի մասնակից, որը միացնում է եվրասիական տնտեսական ամբողջ տարածքը: Եվ բացի այդ, դառնալով այս նախագծի մասնակիցը, Հայաստանը հնարավորություն կստանա արդիականացման որակյալ թռիչք կատարել իր բոլոր կառուցվածքային բաղկացուցիչների գծով: Վերջին նախադասության իմաստային բովանդակությունը հաստատվում է չինա-ղազախստանյան հարաբերությունների մի մասնավոր փաստով: Այսպես, 2009 թվականի դեկտեմբերի 12-ին, Թուրքմենստան-Ուզբեկստան-Ղազախստան-Չինաստան խողովակաշարի ղազախստանյան հատվածի բացման արարողությանը ՉԺՀ նախագահ Չու Ծինթաոն հայտարարեց, որ Պեկինը Ղազախստանին հատկացնում է 3,5 միլիարդ դոլար՝ Ղազախստանի ոչ հումքային հատվածում չին-ղազախական համատեղ ձեռնարկություններ հիմնելու նպատակով: Թուրքմենստան-Իրան-Հայաստան հաղորդակցման միջանցքի նշանակությունն անկասկած կարագացնի նաև Գյումրի (Հայաստան)-Կարս (Թուրքիա) երկաթուղային ճյուղի շահագործումը…

Եվ այսպես, ի՞նչ է անհրաժեշտ այս ամենն իրագործելու համար:

Առաջին. Հայաստանում և Սփյուռքում հայերի լուրջ տրամադրվածությունը այս հնարավորության իրագործման հանդեպ:
Երկրորդ. Հայկական պետության առաջին դեմքերի քաղաքական կամք:
Երրորդ. համատեղ և համաձայնեցված գործողություններ քաղաքական դաշտի ողջ սպեկտրով:
Ինչո՞ւ այսպես, և ոչ այլ կերպ: Որովհետև այսօր իրական քաղաքականությունն առայժմ ստեղծվում է ոչ թե հասարակ մարդկանց շրջանում, այլ նրանց աշխատասենյակներում, ովքեր ընդունում են կիրառական որոշումներ:
Այդ իսկ պատճառով Հայաստանում պետք է կտրուկ ընդլայնել ինստիտուցիոն բաղկացուցիչը՝ հօգուտ փորձագետների, հօգուտ հասարակ մարդկանց, որոնք այդ գաղափարները լոբբինգ կանեն չինովնիկական աշխատասենյակներում և կտարածեն հանրային քննարկման դաշտում: Հասարակ մարդիկ պետք է հասկանան, թե ինչ օգուտ կարող են ստանալ այդ նախագծի իրագործումից: Մի խոսքով, Հայաստանում հասարակական գիտակցության մեջ պետք է համառորեն տարածել և ամրացնել այս գաղափարները …

Ինչո՞ւ այս, և ոչ թե այլ կերպ:

Որովհետև բալթյան-սևծովյան-կովկասյան-միջինասիական տարածքը տնտեսապես արդարացված տարանցման հրապարակ է ծառայում, որը միացնում է ուժային երեք ահռելի կենտրոններ։ Եվրամիությունը, որը Լիսաբոնի պայմանագրի վավերացումից հետո դարձավ 500 միլիոնանոց տերություն, 1,5 միլիարդանոց Չինաստանը և վիթխարի շուկան՝ ռուս-ղազախա-բելառուսական մաքսային միության ձևաչափով, մոտ 170 միլիոն բնակչությամբ և գրեթե 2,5 տրիլիոն դոլար կապիտալով: Ի դեպ, վերջինը ընդլայնվելու օբյեկտիվ նախադրյալներ ունի: